Trong cuộc phỏng vấn độc quyền với The Athletic, Conte nói về việc ông kiên trì để Chelsea ký Kanté, về quãng thời gian làm việc với Levy và nhiều chủ đề khác.
Bài viết này ở ngôi thứ nhất của người phỏng vấn.
Tôi chờ một lúc mới gặp được Conte. Một cặp cha con đang xin chụp ảnh cùng ông. Ngày trước, ông từng mang đến cho họ những khoảnh khắc đáng ăn mừng, dẫn đội mà họ cổ vũ đến chiến thắng. Lúc này ông mỉm cười, hai cha con cũng cười.
Ký ức với Conte rất nặng. Người ta nhớ kẻ chiến thắng. Kẻ thất bại, trừ rất ít ngoại lệ, cuối cùng sẽ bị lãng quên.
“Anh biết không, tôi có một tấm huy chương á quân World Cup.” Conte nói. Để làm rõ ý, ông không trông mong tôi nhớ ông từng dự World Cup 1994 tại Mỹ. “Anh chỉ nhớ Brazil vô địch trận chung kết, còn quên rằng Italia thua ở loạt luân lưu. Trong đội Italia ấy còn có Baggio và Baresi. Nếu năm đó chúng tôi thắng trận ấy, tôi sẽ được xem là nhà vô địch thế giới.”
Conte là cỗ máy gặt cúp. Hễ ông dẫn dắt, đội bóng gần như luôn có cuộc diễu hành ăn mừng. Nhưng lúc này chúng tôi nói về việc thất bại xóa sạch ký ức. Một khi bị thất bại nuốt chửng, đội bóng đứng trước nguy cơ chẳng còn ai đoái hoài.
“Euro 2000, chúng tôi thua Pháp ở trận chung kết, thua vì bàn thắng vàng. Còn ai nhớ chuyện đó?” Ông nói, “Chuyện này khiến người ta bất lực, nhưng sự thật là vậy. Không ai nhớ về vị trí thứ hai. Ở Juventus, chúng tôi thắng Ajax trên chấm phạt đền ở chung kết Champions League để vô địch, nhưng tôi còn thua ba trận chung kết khác.”
Tôi cũng từng nghe Maldini nói cùng một quan điểm. Bản thân Maldini cho rằng mình thuộc số kẻ thất bại đáng tiếc nhất. Giống Conte nhiều năm sau, ông kể lại mọi trận thua khắc cốt trong sự nghiệp: chung kết Champions League, chung kết World Cup, chung kết Euro.
Chính để rửa những vết đau ấy, để không để lại nuối tiếc, cả hai đều trở thành kẻ chiến thắng không bao giờ biết đủ. Có thể anh đã quên từ lâu, nhưng Conte và Maldini hiểu rõ: cả một mùa nỗ lực có thể bị thời gian xóa sạch. Những người dốc hết sức mà chẳng được gì phải trả cái giá tinh thần lớn đến mức nào.
“Đó là lý do nhiều khi, khi tôi nói chuyện sâu với cầu thủ, đến thời khắc then chốt nhất, khát vọng thắng cực mạnh trong tôi bị đánh thức hoàn toàn, và tôi cố truyền ngọn lửa ấy cho các cầu thủ.” Conte nói, “Vì tôi thấm thía. Tôi thắng rất nhiều trận, nhưng thua còn nhiều hơn, thật sự rất nhiều. Khi anh thua một trận... đây cũng là điều tôi muốn cầu thủ thực sự hiểu, tôi đã trải qua: dù anh thua chung kết World Cup hay chung kết Champions League, rồi đi nghỉ, anh có thể tự an ủi rằng còn lần sau. Nhưng lần sau chưa chắc đã đến. Cơ hội chỉ có một lần.”
Mùa 2016-17 đã qua mười năm. Năm ấy Conte vừa nắm Chelsea đã vô địch Premier League. Tôi nhắc chuyện này, và nó đúng với luận điểm ông vừa nói: năm đó chẳng ai nghĩ đây sẽ là chức vô địch giải đấu cuối cùng của Chelsea cho đến tận bây giờ.
“Vấn đề nằm ở đó.” Conte nói, “Đó cũng là lý do khắc khổ chiến đấu quan trọng đến vậy. Vô địch chưa bao giờ dễ, phải đổ rất nhiều tâm sức.” Không chỉ là nỗ lực, mà là máu, mồ hôi và nước mắt. “Có người tưởng thành công sẽ từ trên trời rơi xuống lòng mình. Nhưng anh phải chủ động giành lấy. Chỉ ngồi đó nói suông, giấc mơ sẽ không bao giờ thành.”
Mùa ấy, Chelsea thắng 30 trong 38 vòng. Họ san bằng kỷ lục chuỗi thắng dài nhất một mùa Premier League lúc bấy giờ, 13 trận, và có 93 điểm. Trước đó, chỉ có Mourinho ở mùa 2004-05, lần đầu đưa đội vô địch tại Stamford Bridge, từng đạt 95 điểm. Thành tích này có lẽ chưa được bàn và được coi trọng đúng mức.
Dù sao, mùa hè Conte đến Anh, Guardiola cũng đến Premier League. Cùng năm Manchester United thuê Mourinho, phá kỷ lục chuyển nhượng thế giới để ký Paul Pogba, cầu thủ vài năm trước đã bung hết tiềm năng dưới thời Conte ở Juventus. Còn thời đại Liverpool của Klopp lúc ấy đã mở ra được chín tháng.
“Chức vô địch Premier League ấy, chúng tôi giành với tư cách ngựa ô.” Conte nhớ lại. Mùa trước đội chỉ đứng thứ mười, Mourinho bị sa thải vào tháng 12. Ai cũng nghĩ ông cần thời gian thích nghi. Mọi huấn luyện viên ở Premier League đều cần thời gian, trừ Conte.
“Chúng tôi không có thương vụ bom tấn. Chỉ ký trung vệ David Luiz, hậu vệ trái Marcos Alonso, và tiền vệ Kanté. Câu lạc bộ lúc đó hỏi tôi đến mười lần, có chắc muốn ký anh ấy không. Kanté không phải mẫu cầu thủ cao lớn, điển trai theo hình dung truyền thống của Chelsea. Anh gặp anh ấy, ấn tượng đầu tiên là... thật lòng, lần đầu tôi gặp anh ấy, tôi cũng hơi nghi ngờ thể trạng của anh ấy (cười), nhưng tôi tin chắc anh ấy là cầu thủ đẳng cấp.”
Sau trận thua Arsenal 0-3 trên sân khách tháng 9, Conte điều chỉnh chiến thuật. Ông chuyển sang ba trung vệ, biến tiền vệ cánh Moses thành wing-back, và từ đó Chelsea đi như chẻ tre. Nhạc trưởng tuyến giữa của đội, Fàbregas, nay đang dẫn dắt Como ở Serie A, nói trong cuộc phỏng vấn với The Athletic rằng Conte “đã biến tôi thành một cầu thủ hoàn toàn khác”.
Vài năm sau, ông thử sao chép mô hình thành công ấy ở một đội London khác, Tottenham. Conte ban đầu từ chối lời mời của Tottenham (trực giác đầu tiên của ông là đúng), nhưng câu lạc bộ cứ liên lạc. Nuno, người nhậm chức mùa hè 2021, bị sa thải vào tháng 11. Conte gác mối e ngại trong lòng để nhận việc, không có cả một kỳ chuẩn bị trước mùa, cũng không có kỳ chuyển nhượng để tăng cường.
“Tôi dẫn Tottenham là muốn thử xoay chuyển cục diện đội bóng.” Conte nhìn lại, “Một phần vì giám đốc thể thao Paratici đang ở đó, ông ấy từng là đồng nghiệp của tôi ở Juventus. Khi tôi đến, đội đứng thứ chín, cuối cùng chúng tôi đứng thứ tư, vượt Arsenal để vào Champions League.”
Sáu tháng sau khi Conte tiếp quản, Tottenham là đội hay nhất Premier League ngoài nhóm mạnh nhất. Họ từng thắng Manchester City 3-2 trên sân khách, đội City đang nhắm chức vô địch thứ hai trong chuỗi bốn lần liên tiếp. Họ hòa 1-1 tại Anfield trước Liverpool, á quân mùa đó. Cuối giải họ đè bẹp Arsenal 3-0, giáng một đòn nặng. Arsenal thua Newcastle ở trận hôm thứ Hai kế tiếp, và Tottenham trở lại Champions League lần đầu kể từ khi Pochettino ra đi cuối năm 2019. Từ đó đến nay, Tottenham không còn vào được Champions League nhờ thứ hạng giải quốc nội.
Conte vốn không trông Tottenham tiêu tiền như huấn luyện viên người Italia hiện tại của họ, De Zerbi, trên thị trường chuyển nhượng. Trái với ấn tượng phổ biến, ông không bao giờ đòi câu lạc bộ đốt tiền không giới hạn, chỉ mong tiền được chi đúng chỗ. Mùa hè 2022, các thương vụ của Tottenham vừa keo kiệt vừa lãng phí. Perišić 33 tuổi gia nhập theo dạng chuyển nhượng tự do. Một khoản tiền lớn lại đổ vào những cầu thủ mà Conte gọi là “tầm thường”, chẳng hạn Richarlison. Bốn năm đã qua, cầu thủ này vẫn khiến câu lạc bộ đau đầu.
Conte không dẫn trọn một mùa ở Tottenham. Mùa thứ hai, Paratici bị cấm, huấn luyện viên thể lực trưởng Ventrone qua đời, bản thân ông cũng ngã bệnh. Đồng thời Conte nhận ra ông và câu lạc bộ không hợp về quan niệm.
“Tôi nhớ có một trận chúng tôi không thắng, hoặc hòa. Tôi nhắn cho chủ tịch câu lạc bộ lúc đó, Levy. Ông ấy trả lời ‘đừng lo, trận sau chúng ta sẽ thắng’. Ông ấy muốn an ủi tôi, nhưng câu đó khiến tôi nhìn rõ nhiều việc. Trong lòng tôi nghĩ ‘sao có thể nghĩ như vậy?’, và tôi nhắc đi nhắc lại với ông ấy vấn đề nằm ở đâu.”
Chuyện này truyền một tín hiệu: mất điểm nếu chưa phải là không quan trọng, thì cũng là điều có thể chấp nhận. Dần dần, cầu thủ cũng cảm nhận được tâm thế ấy. “Cầu thủ bóng đá luôn chọn cách đá nhẹ nhàng nhất.” Conte nói, “Chọn những cách khiến mình thoải mái, không phải bỏ ra quá nhiều công sức.”
Tháng 3, trong cuộc phỏng vấn cuối cùng trở thành buổi chia tay Tottenham, Conte buộc phải công khai chỉ trích cầu thủ và văn hóa câu lạc bộ. Lúc đó, khi trận còn 16 phút, đội để tuột lợi thế dẫn 3-1 và hòa Southampton, đội đang chìm trong vùng xuống hạng. Đoạn phát biểu sau đó lan rộng trên mạng, đặc biệt là khi hai mùa trọn vẹn vừa qua Tottenham đều thấp thỏm sát mép vùng xuống hạng.
“Điều khiến tôi bực nhất là nghe người bên cạnh nói ‘Tottenham sẽ không bao giờ vô địch, họ là kẻ thất bại’.”
Với Conte, mọi người liên quan đến câu lạc bộ đều phải xem câu đó là một sự sỉ nhục lớn. “Họ bị chế giễu, và đến giờ vẫn vậy. Arsenal thua Brighton 0-3 ở trận cuối trước đợt tập trung quốc tế này, người ta đùa ‘Arsenal thành Tottenham rồi’. Anh hiểu kiểu chế giễu đó chứ? Thật lòng, nó khiến tôi rất bực.”
Trong 20 năm cầm quân của Conte, Tottenham và Atalanta là hai ngoại lệ. Những câu lạc bộ còn lại, ông đều dẫn đến thành công. Sớm nhất, ông giúp Bari và Siena thăng hạng Serie A. Hai đội ấy từ đó không bao giờ trở lại giải cao nhất Italia.
Hồ sơ cho thấy sau đó ông đưa Juventus đến chức vô địch giải đấu đầu tiên trong gần mười năm, sau vụ Calciopoli. Nhờ rất nhiều bản hợp đồng tự do, ông đưa Juventus trở lại đỉnh. Mùa đầu ông dẫn dắt, Juventus mùa trước còn đứng thứ bảy, vậy mà bất ngờ bất bại. Mùa cuối, đội đạt 102 điểm. Ông tạo ra tinh thần “chiến đấu đến máu, dốc hết sức”, đặt nền cho kỷ nguyên chín lần vô địch liên tiếp chưa từng có của Juventus. Mãi đến khi Conte sang Inter, thế độc tôn của Juventus mới bị phá, và Inter trở thành bá chủ Serie A thập niên 2020.
Mùa 2024-25 dẫn Napoli, ông lặp lại kỳ tích thời Chelsea: mùa trước đội chỉ ở giữa bảng, chỉ một mùa ông biến họ thành nhà vô địch. Dù mùa hè đầu tiên đội mất Osimhen và Zieliński, rồi tháng 1 năm sau bán Kvaratskhelia cho Paris Saint-Germain.
Ông rời đi sau khi mùa trước kết thúc không phải vì xung đột với chủ tịch De Laurentiis, người mà gần như ai cũng từng lục đục. Ngược lại, hai người cùng dự họp báo. De Laurentiis khen ông đã có “hai mùa giải tuyệt đẹp”. Chủ tịch tin rằng nếu không gặp làn sóng chấn thương nghiêm trọng, Conte đã có thể trở thành huấn luyện viên đầu tiên đưa Napoli bảo vệ thành công chức vô địch.
Conte khiêm tốn và không đồng ý. “Tôi không nghĩ vậy. Inter xứng đáng với chức vô địch.” Ông nói, “Họ là một đội mạnh, vừa vào chung kết Champions League, đội hình cũng được tăng cường.”
Nhìn lại quãng ấy, Conte đầy cảm khái: “Đó là một trải nghiệm rất tuyệt. Nó ngốn của tôi rất nhiều sức, và quá trình không dễ. Với Napoli, Roma hay Lazio, tranh vô địch với Inter, Juventus và Milan tuyệt đối không dễ. Nên tôi đã cạn rất nhiều tâm lực. Giai đoạn này, tôi chỉ lặng nhìn bóng đá đổi thay. Khoảng trống không có việc làm có cái lợi là có thể ngồi xem trận, nghiên cứu những ý tưởng chiến thuật mới, nghĩ cho nguội, rồi đưa xu hướng mới của bóng đá vào quan niệm bóng đá của mình.”
Ít huấn luyện viên nào gắn chặt với một hệ thống chiến thuật cố định như Conte. Khi ông nhận Juventus 15 năm trước, báo chí đều cho rằng ông chỉ có một cách đá, và thứ anh nghĩ đến chắc chắn là sơ đồ 3-5-2. Nhưng thành công thời đầu của Conte ở Bari và Siena lại dùng 4-2-4. Mùa vô địch ở Napoli, ông dùng xen kẽ hai sơ đồ. Sang mùa thứ hai, ông còn thử những ý tưởng mới như relationism.
Lý do ông thử nhiều chiến thuật rất đơn giản. Conte không muốn bất kỳ ai trong số De Bruyne, McTominay — cầu thủ hay nhất giải mùa đó — Anguissa và Lobotka phải ngồi dự bị. Ông nghiên cứu một lối chơi chứa được cùng lúc những cầu thủ này. Cho đến khi chấn thương ập đến trên diện rộng, ông thuận thế điều chỉnh, tùy cơ ứng biến, thử đủ loại sơ đồ, cố giữ sức cạnh tranh cho Napoli.
Dù vậy, đội vẫn có một danh hiệu: Supercoppa Italia, còn giải quốc nội đứng sau Inter để về nhì.
Giờ ông có thời gian lặng nhìn bóng đá, hiện tượng nào thu hút ông?
“Bóng đá luôn tiến hóa, chúng ta phải theo kịp thời đại.” Conte nói, “Bây giờ mọi đội đều táo bạo hơn. Ngày trước gặp Manchester City hay Liverpool, khoảng cách thực lực rất lớn, anh sẽ chọn co cụm tuyến giữa và giao quyền kiểm bóng cho đối thủ. Bây giờ không còn như vậy nữa.”
Ông đánh giá rất cao hai đội vào chung kết Champions League mùa trước. Ở Arteta và Luis Enrique, Conte không thấy những người chỉ biết chiều ý câu lạc bộ. Hai người trung thành với bản thân, đồng thời đưa ra lựa chọn có lợi nhất cho Arsenal và Paris Saint-Germain.
“Đội bóng phải có hướng đi và tầm nhìn rõ. Arteta định hướng cho đội, giống Klopp và Guardiola năm xưa. Với tôi, huấn luyện viên trưởng phải ở vị trí trung tâm, vai trò của huấn luyện viên trưởng là then chốt. Nếu thành tích không tốt, câu lạc bộ có thể sa thải huấn luyện viên. Huấn luyện viên trưởng phải chỉ hướng cho đội, xây triết lý bóng đá. Không thể tồn tại hai tầm nhìn mâu thuẫn: câu lạc bộ một đường, huấn luyện viên một nẻo. Khi hai tầm nhìn gặp nhau, tìm được sự cân bằng, đội mới tiến bộ.”
“Hãy nhìn Como, Fàbregas có tiếng nói. Paris Saint-Germain năm ấy có Mbappé, Messi, Neymar mà vẫn không vô địch Champions League. Chúng ta đang nói về những ngôi sao hàng đầu thế giới. Nhưng anh sẽ hiểu, đội cần sự cân bằng và phản ứng hóa học. Không phải cứ gom những cầu thủ giỏi nhất là thắng. Bóng đá không đơn giản như vậy.”
“Enrique đạt thành tựu đáng nể, nhưng sự ủng hộ của câu lạc bộ cũng then chốt. Họ kiên quyết ủng hộ huấn luyện viên trưởng, điều vài năm trước họ chưa làm được. Chủ tịch luôn ngồi đó, Campos cũng đã ở trong đội từ sớm. Sau khi nhậm chức, Enrique nói ‘đây là thứ bóng đá tôi muốn chơi’, và câu lạc bộ chấp nhận tầm nhìn ấy. Có lẽ trước đó họ cũng từng có ý tưởng, chỉ thiếu quyết tâm biến thành hiện thực. Với tôi, Enrique đã làm một việc phi thường.”
“Ông ấy khiến cả Paris Saint-Germain đá theo ý mình. Đây là điều Paris trước đây chưa từng làm được.”
Conte cũng quý cách Arsenal và Paris Saint-Germain bồi dưỡng, đầu tư vào thế hệ cầu thủ mới. Bên ngoài vẫn đóng khung rằng ông chỉ muốn cầu thủ dùng được ngay, nhưng ông nhắc rằng mình là huấn luyện viên đầu tiên cho Pogba lúc còn niên thiếu một cơ hội.
Tuần chúng tôi gặp nhau, đội tuyển Italia đang chuẩn bị cho vòng bảng UEFA Nations League mùa 2026-27. Hai cầu thủ lần đầu được gọi ở đợt này, Sebastiano Esposito và Vergara, đều là người Conte phát hiện và sử dụng ở Serie A.
Sau chuyến ngắn ngày ở London, Conte muốn đến Barcelona để xem cách học viện đào tạo trẻ của họ vận hành.
“Họ đang làm một việc phi thường.” Ông nói, “Những đứa trẻ của lò La Masia, mới 18 tuổi đã hòa vào đội một một cách tự nhiên, bình tĩnh đá trước một trăm nghìn khán giả ở Nou Camp. Điều đó đủ cho thấy bao công sức thầm lặng phía sau cơ sở đào tạo trẻ, và hệ thống đào tạo trẻ thống nhất rất cao với tư duy của ban huấn luyện đội một.”
“Tôi rất muốn đến thăm học viện của họ. Ở đó có một kiến trúc chín và trọn vẹn, lại nối hoàn hảo với đội một. Năm nay tôi xem trận của Barca, nghe một cái tên lạ, một hậu vệ trái trẻ Espart. Bình luận viên nói ‘năm ngoái cậu này chỉ có bốn lần ra sân, mỗi lần khoảng mười phút’, đại khái vậy, ‘vốn dĩ câu lạc bộ định cho cậu ấy đi cho mượn’. Kết quả cậu ấy đá chính, biểu hiện điềm tĩnh. Anthony Gordon hoạt động ở biên, cầu thủ trẻ này cắt vào trong kiến tạo, cho thấy tố chất tâm lý cực mạnh.”
Vậy Conte, năm nay 57 tuổi, muốn gì ở bước tiếp theo? Nếu cơ hội phù hợp, ông sẵn sàng ra quân giữa mùa. Trở lại Anh dẫn dắt cũng hấp dẫn với ông. Dù sao ở châu Âu không giải nào có sức mạnh tài chính dày như các đội Premier League.
“Bây giờ bóng đá Anh tiêu tiền như bắn rocket, nơi khác vẫn chỉ ở mức súng ngắn.” Ông nói, “Nhưng cách tiêu tiền cũng cần thận trọng. Đó là lý do chúng ta vừa nói đến việc phải đánh giá đúng và dựng tầm nhìn dài hạn. Có tiền là một chuyện, tiêu tiền thông minh là chuyện khác.”
Dù chặng tiếp theo ông đi đâu, một điều có thể chắc: Conte muốn thắng. Thân phận và danh tiếng của ông định đoạt rằng ông phải thắng. Ngoài chức vô địch Juventus của Capello bị tước, ông là huấn luyện viên Italia duy nhất dẫn ba đội khác nhau vô địch Serie A.
“Nếu anh dẫn một câu lạc bộ có quá khứ huy hoàng, danh hiệu, chức vô địch và những chiến thắng đã đúc nên lịch sử của nó. Cách anh tôn trọng lịch sử ấy chỉ có một: mang tham vọng, giúp đội trở lại đỉnh, và nếu hiện tại chưa ở đỉnh thì phải chiến đấu vì chức vô địch. Tôi biết rất rõ mỗi năm chỉ có một nhà vô địch, nhưng trong lòng tôi phải giữ ngọn lửa ấy, đồng thời truyền niềm tin này cho cổ động viên, cầu thủ và ban lãnh đạo. Để trong lòng mọi người đều cháy một ý nghĩ: ‘Chúng ta thắng được’.”
“Dù chỉ có một phần trăm hy vọng, nhưng một phần trăm ấy có cơ hội thành bảy mươi, tám mươi, thậm chí một trăm phần trăm. Mấu chốt là anh truyền niềm tin ấy thế nào. Huấn luyện viên trưởng rất quan trọng, ngày này qua ngày khác truyền niềm tin ấy. Mỗi ngày tiếp xúc với tất cả mọi người: ban huấn luyện, nhân viên mát-xa, quản lý trang bị, nhà vật lý trị liệu, người chăm sân. Tất cả đều phải được kéo vào, cảm thấy sứ mệnh cùng nhau viết lịch sử. Và cách duy nhất để viết lịch sử là chiến thắng.”
“Nhiều câu lạc bộ đã phai nhạt lịch sử của mình. Tôi muốn đến một câu lạc bộ như vậy, đánh thức vinh quang bị phủ bụi, để nó lại tỏa sáng. Tôi muốn đến những câu lạc bộ đầy áp lực. Ở đó, anh biết rõ mình đến không phải chỉ để tham dự trận đấu, mà để tranh chức vô địch.”